Publicystyka

Prawdziwy pancerny weteran

FT17 to czołg legenda. Na swoje czasy był rewolucyjny, zapoczątkował erę maszyn bojowych jakie znamy dzisiaj. Był używany na niemal każdym kontynencie. Kto by jednak pomyślał, że swoim stażem przebije tak żywotne konstrukcje jak T34 czy Shermana?

Słowem wstępu wypadałoby powiedzieć czym czołg FT17 de facto jest. Oszczędzę jednak do minimum ilość technicznych aspektów. Historia zaczyna się we Francji w roku 1917. Trwała wtedy wyniszczająca wojna w okopach między Ententą a Państwami Centralnymi. Francuzi zaprojektowali i wyprodukowali w tym czasie wiele czołgów, w tym także FT. Jednakże model ten znacznie różnił się od wcześniejszych konstrukcji. Jako pierwszy posiadał obrotową wieżę i silnik umieszczony z tyłu pojazdu, pancerz zdolny zatrzymać większość pocisków z ręcznej broni palnej oraz skuteczne uzbrojenie. Osiągał zawrotną prędkość 7,7 km/h (na tamte czasy to naprawdę dużo) Poniżej przedstawiam tabelę z podstawowymi danymi technicznymi:

Pancerz 6-22 mm
Wymiary 5 x 1,34 x 2,37 (dł. x szer. x wys.)
Masa 6890 (z działem), 6500 (z karabinem maszynowym)
Prędkość maksymalna 7,7 km/h (na drodze), 6 km/h (w terenie)
Uzbrojenie Armata SA18 kal. 37 mm lub karabin maszynowy Hotchkiss wz. 14

Swój szlak bojowy czołg zaczął na froncie zachodnim I wojny światowej. Produkcję rozpoczęto w 1917 r., natomiast chrzest miał miejsce rok później, dokładnie 31 maja, w trakcie drugiej bitwy nad Marną. Czołg był mały, zwinny i szybki (jak na owe czasy oczywiście) i co najważniejsze, tani w produkcji. Sprawdzał się w zadaniach wsparcia piechoty na linii frontu, niszcząc stanowiska obronne Niemców. Do końca wojny wyprodukowano około 4000 sztuk, podczas gdy inni alianccy sojusznicy mogli się pochwalić siłami pancernymi w liczbie kilkuset wyprodukowanych egzemplarzy i to w dodatku o wyglądzie „pudła po butach”. Połowa z tych FT nie została użyta w walce i po wojnie zaczęto je masowo eksportować do innych państw świata.

Wiosną 1918 r. utworzono 1 pułk czołgów w liczbie 120 sztuk w Armii Polskiej generała Hallera. W czerwcu 1919 r. przetransportowano go wraz z Błękitną Armią do odradzającej się Polski i tam czołgi wzięły udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Brały one udział w walkach m. in. pod Bobrujskiem czy Deneburgiem przyczyniając się do zwycięstwa wojsk polskich. Część z nich została przejęta przez bolszewików.

Azjatycka część historii tego czołgu zaczyna się w 1923 r., kiedy to Sowieci zaproponowali ich zakup ówczesnemu królowi Afganistanu, Amanullachowi Chanowi. Władca przyjął ofertę i od tego momentu do armii afgańskiej dołączyły czołgi, które już przeżyły dwie wojny. Podczas II wojny światowej można było jeszcze zaobserwować pojedyncze przypadki użycia czołgu FT w Europie m. in. w Polsce, podczas kampanii wrześniowej, jednakże był to czołg wtedy już przestarzały i wycofywany ze służby. Inaczej sprawa przedstawiała się w Afganistanie, bowiem oficjalnie armia królewska używała ich tam do lat pięćdziesiątych. Po tym czasie, czołgi wykorzystywano do celów szkoleniowych oraz starano się, aby zostały one umieszczone w muzeach. Nie zawsze jednak tak było. Jeden z radzieckich oficerów stacjonujących podczas interwencji w latach osiemdziesiątych dowiódł, że co najmniej jedna sztuka wciąż była używana przez armię komunistyczną Demokratycznej Republiki Afganistanu.

Oficjalnie czołgi FT zostały wycofane ze służby w Afganistanie w 1973 r., wraz z upadkiem monarchii. Niemal pewne jest również, że żaden czołg nie utrzymał zdolności bojowej do 1992 r. (upadek rządów komunistycznych) lub kiedy Talibowie przejęli władzę w 1996 r.

Historia tej maszyny nie kończy się tutaj. W 2001 r., kiedy wojska USA i jego sojuszników wkroczyły do Afganistanu, odkryto co najmniej cztery wraki tego pojazdu. Za czasów prezydentury Bronisława Komorowskiego, w 2012 r. udało się sprowadzić jeden z nich do Polski, gdzie został poddany renowacji w Muzeum Broni Pancernej Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w Poznaniu. Dzisiaj jest eksponatem w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Podsumowując, czołg ten można nazwać „pancernym weteranem” wśród pojazdów tego typu. Jego służba trwała oficjalnie 55 lat, nieoficjalnie zaś być może nawet około 70. Powód tak długiego użytkowania tego czołgu w Afganistanie nie jest do końca jasny. Wydaje się, że za czasów panowania monarchii siły pancerne nie były szczególnie rozwinięte, i każdy pojazd pancerny, niezależnie od swojego wieku i stanu, przydawał się do tłumienia buntów uzbrojonych plemion i stronnictw przeciwnych ówczesnej władzy. Małe rozmiary FT17 sprawiały również, że nadawał się on do wspierania działań piechoty w walkach w ciasnych uliczkach afgańskich miast i wiosek.

Pełny opis zdjęć z artykułu:

  1. Czołg FT17 w trakcie działań podczas I wojny światowej.
  2. Czołgi FT17 podczas wojny polsko-bolszewickiej. Sierpień 1920 r.
  3. Powyższe zdjęcie zostało zrobione w Spin Boldek w pobliżu granicy afgańsko- pakistańskiej w okresie radzieckiej okupacji. Po środku znajduje się oficer afgańskiej armii komunistycznej, którego otaczają żołnierze Specnazu (Oddziały specjalne ZSRR). Być może to właśnie ten czołg był wciąż w użytku, jak twierdził jeden z rosyjskich oficerów.
  4. Czołg FT17 w Afganistanie. Po lewej widać żołnierza uzbrojonego w AK 47 co zwiększa prawdopodobieństwo, że zdjęcie to zostało zrobione w latach osiemdziesiątych XX w.
  5. Przekazany Polsce FT transportowany przez polską ciężarówkę.
  6. Czołg FT znajdujący się w Kabulu, stolicy Afganistanu. Został on sfotografowany 14 listopada 2001 r. zaraz po wyzwoleniu miasta z rąk Talibów. Należy zauważyć że ten egzemplarz jest uzbrojony w armatę Schneider’a, a nie w standardową krótką armatkę Petaux kal. 35 mm.
  7. Żołnierz Sojuszu Północnego (Opozycja przeciwko Talibom) pozujący przy czołgu FT. Jest to ten sam egzemplarz co na poprzednim zdjęciu.
  8. Jeden z dwóch znalezionych pojazdów na złomowisku – Kabul 2003 r.
  9. Zardzewiały silnik jednego z dwóch znalezionych przez Amerykanów czołgów FT.
  10. Sprowadzony do Polski czołg FT w listopadzie 2012 r. Ten egzemplarz został znaleziony przez Amerykanów w 2001 r., a następnie przetransportowany do koszar ANA (Afghan National Army – ang. Narodowa Armia Afgańska) w 2003 r.

Zdjęcia z portalu wwiiafterwwii

Bibliografia: